Niemand in het onderwijs pleit voor extra vakantieweken. Ook het VSOA-Onderwijs niet. Dat leerlingen recht hebben op zinvolle onderwijstijd, staat buiten kijf. We begrijpen dus de ambitie van de Vlaamse regering om schooldagen maximaal te benutten en verloren lestijd te beperken.
Maar precies omdat onderwijs zo belangrijk is, moeten we durven zeggen waar het schuurt. Meer onderwijstijd mag geen synoniem worden voor meer druk op scholen en leerkrachten. Het debat over lestijd dreigt vandaag te eng te worden gevoerd. Het gaat niet alleen over hoeveel dagen leerlingen op school zijn, maar ook over hoe scholen die tijd kwaliteitsvol en menselijk kunnen organiseren.
Facultatieve verlofdagen zijn geen luxe
Facultatieve verlofdagen worden vaak voorgesteld als extra vrije dagen. In de realiteit functioneren ze in veel scholen als noodzakelijke ademruimte. Ze laten toe om intensieve periodes op te vangen, na activiteiten die steunen op het vrijwillig engagement van leerkrachten. Ze helpen scholen om het tempo van het schooljaar af te stemmen op de draagkracht van leerlingen én personeel. In het buitengewoon onderwijs zijn die dagen soms zelfs cruciaal. Daar worden facultatieve verlofdagen bewust ingezet om brugdagen te creëren. Voor leerlingen met beperkte mobiliteit of complexe vervoersregelingen is een geïsoleerde schooldag vaak bijzonder belastend, fysiek en emotioneel. Wat administratief logisch lijkt, is pedagogisch niet altijd verantwoord.
Grote hervormingen vragen tijd en overleg
Vooral het basisonderwijs bevindt zich vandaag in een periode van ingrijpende verandering. Nieuwe minimumdoelen, een versterkt taalbeleid, bijkomende rollen zoals taalexperten en een groeiende planlast vragen intens overleg en gezamenlijke visievorming binnen schoolteams. Het beperken van pedagogische studiedagen vergroot het risico dat noodzakelijke overleg verschuift naar avonden en weekends. Minder collectieve overlegmomenten leidt in de praktijk tot meer individuele planlast. Dat verhoogt de werkdruk en maakt het beroep minder werkbaar.
Onderwijs hervormen zonder tijd voor overleg is alsof je een huis verbouwt zonder bouwplan.
Een belangrijke mededeling voor buitenstaanders: Pedagogische studiedagen zijn geen “vrije dagen”. Het zijn momenten van professionele dialoog, reflectie en bijsturing. Ze zijn een investering in onderwijskwaliteit. Onderwijs verbeteren gebeurt niet vanzelf, en zeker niet zonder tijd om samen na te denken, te overleggen en te ontwerpen.
Opnieuw extra druk
Ook het principe van een algemeen recht op opvang verdient nuance. Continuïteit voor ouders en leerlingen is belangrijk, maar de vraag wie instaat voor kwalitatieve opvang en met welke middelen blijft grotendeels onbeantwoord. Zonder bijkomende ondersteuning dreigt opvang een extra taak te worden voor leerkrachten, bovenop een al volle werkdag.
Goede evaluatie vraagt tijd, nuance en overleg. Niet snelheid en nachtwerk!
Daarnaast maken we ons zorgen over het inkorten van evaluatiedagen. Evaluatie is de voorbije jaren sterk verbreed. Ze omvat vandaag niet alleen leerresultaten, maar ook leerprocessen, attitudes en psychosociale context. Dat vraagt tijd, overleg en zorgvuldigheid. Wanneer die tijd tijdens de schooldag ontbreekt, verschuift het werk naar avonden en weekends. Dat verhoogt de druk op leerkrachten en ondermijnt de kwaliteit van evaluatie en besluitvorming. Dat is noch in het belang van leerlingen, noch van het personeel.
Lerarentekort vraagt consequent beleid
Deze bezorgdheden wegen extra zwaar in een context waarin iedereen het lerarentekort erkent als één van de grootste uitdagingen voor het onderwijs. Dan moet elke nieuwe maatregel ook getoetst worden aan één eenvoudige vraag: maakt dit het onderwijsberoep aantrekkelijker en werkbaarder, of net niet?
Meer onderwijstijd kan alleen werken als de mensen die het onderwijs dragen overeind blijven.
Wij willen verbinden, meedenken en oplossingen zoeken, maar we kunnen niet aanvaarden dat bij elke hervorming opnieuw het onderwijspersoneel de rekker verder moet uitrekken. Goedbedoelde maatregelen die de draagkracht van schoolteams overschrijden, lossen geen problemen op, ze creëren nieuwe. Meer onderwijstijd kan alleen werken als ook de mensen die dat onderwijs elke dag waarmaken overeind blijven.
Koen De Backer
Ondervoorzitter VSOA-Onderwijs