In het basis- en secundair onderwijs wordt gemiddeld een halve dag per week te veel gewerkt

Onderzoek tijdsbesteding leerkrachten

Leerkrachten werken té veel uren; op school én thuis ‘s avonds, in de weekends én tijdens de vakanties en dit het hele kalenderjaar door! Dit blijkt uit de resultaten van het “Grote Tijdsonderzoek in het Vlaamse leerplichtonderwijs”. Het onderzoek brengt de tijdsbesteding en het takenpakket van de leerkrachten in het gewoon en buitengewoon basis- en secundair onderwijs nauwgezet in kaart. Aan de bevraging, uitgevoerd door onderzoekers van de Vrije Universiteit Brussel, namen in totaal bijna 9600 leerkrachten deel. Het is daarmee het grootste onderzoek naar de tijdsbesteding van leerkrachten dat ooit is gevoerd.

Wat aan het Grote tijdsonderzoek voorafging

Begin 2018 presenteerde minister Crevits een nota met daarin een naar haar zeggen “samenhangend geheel van maatregelen” om de loopbaan van leerkracht in Vlaanderen opnieuw aantrekkelijk te maken. De maatregelen kaderden in het loopbaandebat, dat op zijn beurt moest resulteren in een “loopbaanpact”. De kostprijs verbonden aan deze maatregelen zouden door de leraren zelf moeten worden bekostigd...

Er kwam daarom een plan op tafel om de contacturen (opdrachtnoemer) in de tweede en derde graad van het secundair onderwijs gelijk te schakelen met de eerste graad en te verhogen naar 22.  Die verhoging zou dan de nodige financiële middelen (ca. € 116 miljoen) opleveren om een eventueel loopbaanpact te bekostigen. Dat hierdoor de werkdruk voor een bepaalde categorie leerkrachten nog maar eens zou toenemen, hoeft verder weinig betoog. Het VSOA-Onderwijs had dan ook zware bedenkingen bij dit plan.   

Grote Tijdsonderzoek in het Vlaamse leerplichtonderwijs

Minister Crevits verklaarde zich akkoord om eerst een studie taakbelasting voor zowel het basis- als het secundair onderwijs te laten uitvoeren. Het Grote Tijdsonderzoek in het Vlaamse leerplichtonderwijs dat kadert in het loopbaandebat werd mee op vraag van de onderwijsvakbonden  georganiseerd. Doel van de studie: de taakbelasting en de verschillen in die taakbelasting tussen de graden in kaart brengen en duidelijk maken hoeveel tijd een leerkracht aan zijn of haar job besteedt.

Het groot aantal deelnemers aan het onderzoek (om en bij de 9600) en de gehanteerde methodiek (vragenlijsten gecombineerd met een registratie van de activiteiten gedurende een zevendagenweek en dit volgens het dagboeksysteem), garanderen volgens de vorsers dat de resultaten van de studie valide en betrouwbaar zijn.

Het VSOA-Onderwijs gaf de volle steun aan dit onderzoek, omdat een correcte inschatting van de werkdruk van leraren cruciaal is voor het verdere verloop van het loopbaandebat. Wij willen langs deze weg dan ook al onze leden danken die hun medewerking hebben verleend.

De resultaten:
Leraren werken (te) hard...

De uitkomst van het onderzoek is geen verrassing en bevestigt énkel wat onze leraren zelf al meer dan geruime tijd aangaven: ze werken niet alleen hard, maar té hard! En dit het hele jaar door; avonden, weekends en vakanties inbegrepen.

Voor alle duidelijkheid: de referentieperiode van de resultaten heeft betrekking op een kalenderjaar; de vakantieperiodes dus inbegrepen. Tijdens een volledig kalenderjaar presteert een leerkracht in het basis- en secundair onderwijs, die voltijds is aangesteld, gemiddeld 41 u 30 per week. In de derde graad van het secundair onderwijs worden er tijdens een lesweek zelfs pieken tot boven 50 u genoteerd. Deze totale werktijd geeft niet alleen duidelijk aan, dat de leraar meer dan 38 uren per week werkt en meer zelfs, dat het verschil “Vlaamse leerkracht” versus “hardwerkende Vlaming”  zelfs significant is.

Overdag, ’s avonds, in het weekend én tijdens vakanties

Er bestaat al lang geen twijfel meer over dat de job van leerkracht, i.c. het lesgeven an sich, zwaar én belastend is... Daarbovenop zijn er overdag tijdens een doordeweekse schooldag ook nog taken zoals: individuele leerlingenbegeleiding en overleg met collega’s... Vaak worden middagpauzes daarvoor gebruikt.
Maar er wordt niet enkel overdag in de school gewerkt! Thuis is 1 op de 3 leraren ’s avonds  (nog) aan de slag; de helft tijdens zijn of haar “vrije” woensdagnamiddag. Voor een kwart van het lerarenkorps start een werkweek al op zondagavond. Tijdens vakantieweken wordt er gemiddeld 17 u 23 gepresteerd.

Een job in het onderwijs wordt dus ook gekenmerkt door werken op afwijkende tijden - avondwerk en weekendwerk – waardoor leerkrachten een constante werkdruk ervaren.

En te weinig tijd en ruimte voor uitvoeren kerntaak

Dé kerntaak van een leraar is lesgeven of dat zou het tenminste toch moeten zijn... Uit de studie blijkt echter dat slechts gemiddeld tussen 60 en 68 % van de arbeidstijd wordt gespendeerd aan het lesgeven en de activiteiten daaraan gerelateerd. Het gaat hier specifiek om het voorbereiden van de lessen en het corrigeren van taken en toetsen.   
Bijgevolg moet hieruit worden geconcludeerd – ook dat toont de studie overduidelijk aan - dat de andere taken veel tijd in beslag nemen. Het gaat hier dan om taken en activiteiten zoals: oudercontacten (formeel én informeel), klasadministratie, vakgroepwerking en -overleg, professioneel overleg, navorming, het ondersteunen van de schoolorganisatie en beleid, extra-murosactiviteiten, toezichten, voor- en naschoolse opvang...

In zijn totaliteit omvat de opdracht van een leraar dan ook maar liefst 51 deelopdrachten wat het geheel – en zeker voor startende leraren - uiterst complex en zeer onwerkbaar maakt. Slotsom is dan ook dat er te weinig tijd en ruimte is voor datgene waarvoor een leraar gestudeerd heeft en dus het beste kan en bovendien ook graag doet; het lesgeven.

Caminante no hay camino, se hace camino al andar

In de studie wordt niet voor niets aangegeven dat het lerarenberoep zwaar is. De resultaten bevestigen dit en dit kan nu niet langer worden ontkend. Dit onderzoek toont dus overduidelijk aan dat (nog meer) besparen in het onderwijs niet oké is. Deze en volgende Vlaamse regeringen moeten dan ook maatregelen nemen om een einde te maken aan de overbevraging van leraren enerzijds en investeren in haar onderwijspersoneel anderzijds. Alleen zo wordt werkbaar werk mogelijk en kan de lerarenloopbaan weer aantrekkelijk(er) worden.

Zoals de Spaanse dichter Antonio Machado schreef in één van zijn gedichten: “Wandelaar er is geen weg, de weg wordt gaandeweg gebaand”, ligt hiermee voor minister Crevits de weg wijd open...

Marnix Heyndrickx
Voorzitter VSOA-Onderwijs

Delen: